Travma sonrası stres bozukluğu (TSSB), kişinin yaşadığı ağır psikolojik travmalar sonrasında ortaya çıkan bir mental rahatsızlıktır. Savaş, doğal afet, ciddi kaza, şiddet, taciz veya istismar gibi olaylar, bireyin zihninde derin izler bırakabilir ve uzun süreli psikolojik sorunlara yol açabilir. Travmanın yarattığı mental problemler arasında en yaygın görülenlerden biri olan TSSB, önlem alınmadığında yaşam kalitesini ciddi ölçüde düşürebilir. Bu yazıda, TSSB’nin nedenleri, belirtileri ve etkili başa çıkma yöntemleri bilimsel araştırmalarla desteklenerek paylaşılmıştır.  

Travma Psikolog

Ankara Çankaya bölgesinde Travma Sonrası Stres Bozukluğu üzerine eğitimi almış uzmanlardan bilgi ve randevu alabilirsiniz.

Çankaya Psikolog

Zeynep Gültekin Çakıcı​

Uzman Psikolog

Linkedin Icon-instagram-1
Bilgi ve Randevu Al

Uzman Psikolog Zeynep Gültekin Çakıcı, psikoloji lisans eğitimini Başkent Üniversitesi’nde
tamamlamıştır. Ardından Üsküdar Üniversitesi’nde “Adli Psikoloji ve Davranış Delilleri” yüksek
lisans programını başarıyla tamamlayarak, görgü tanıklığında bellek hatalarına odaklanan “Görgü
Tanıklarına Verilen Yanıltıcı Bilginin Bellek Üzerine Etkisi” başlıklı tez çalışmasıyla adli ve bilişsel psikoloji alanlarının kesişiminde özgün bir akademik katkı sunmuştur.

Travma, kaygı, ilişki problemleri, depresyon, duygusal regülasyon güçlükleri ve yaşam krizleri gibi
alanlarda, bilimsel temelli ve bütüncül bir terapi anlayışıyla bireylerin psikolojik dayanıklılığını
desteklemekte ve yaşam kalitelerinin artmasına katkı sunmaktadır.

"NöroMind'da Seans Arası" Youtube Serisi
Video thumb
Video thumb
Video thumb
Video thumb
Video thumb

Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB) Nedir?

TSSB, kişinin hayatını tehdit eden veya aşırı stres yaratan bir olay yaşadıktan sonra gelişen bir anksiyete bozukluğudur. DSM-5’e (Mental Bozuklukların Tanısal ve İstatistiksel El Kitabı) göre, TSSB tanısı konabilmesi için belirtilerin en az bir ay sürmesi ve günlük yaşamı olumsuz etkilemesi gerekir. Örneğin, bir askerin savaştan sonra sürekli kabuslar görmesi, bir kaza geçiren kişinin araba kullanmaktan korkması veya taciz mağdurunun sosyal ilişkilerden kaçınması TSSB’nin yaygın örnekleridir.  
Travma Sonrası Stres Bozukluğu
Travma Sonrası Stres Bozukluğu

Travma Sonrası Stres Bozukluğu Neden Olur?

TSSB’nin gelişmesinde birden fazla faktör rol oynar:  

 Biyolojik Faktörler:  

  • Amigdala aşırı aktivitesi: Beynin korku merkezi olan amigdalanın aşırı çalışması, travma anılarının sürekli hatırlanmasına neden olur.  

  • Hipokampus küçülmesi: Travma, beynin hafıza ile ilgili bölgesi olan hipokampusun küçülmesine yol açabilir.  

 Psikolojik Faktörler:  

  • Çaresizlik hissi: Travma sırasında kontrolün tamamen kaybedilmesi, TSSB riskini artırır.  
  • Önceden var olan psikiyatrik bozukluklar (depresyon, anksiyete gibi) TSSB’yi tetikleyebilir.

 Çevresel Faktörler:  

  • Sosyal destek eksikliği: Travma sonrası yalnız kalan bireylerde TSSB daha sık görülür.  
  • Tekrarlayan travmatik yaşantılar (çocukluk çağı istismarı gibi).  

2018’de yayınlanan bir çalışma, travma yaşayan bireylerin beyinlerinde yapısal değişiklikler olduğunu ve bu durumun TSSB’yi tetiklediğini ortaya koymuştur.  

Travma Sonrası Stres Bozukluğu Belirtileri Nelerdir? 

TSSB belirtileri dört ana grupta toplanabilir:

  • Aşırı Uyarılmışlık Hali:  
    • Hızlı irkilme  
    • Uyku problemleri  
    • Sürekli tetikte olma hissi  

  •  Duygusal Küntleşme (Katılaşma):  
    • İnsanlardan uzaklaşma  
    • Duyguları hissedememe  
    • Gelecekle ilgili umutsuzluk  
  • Yeniden Yaşama (Flashback’ler):  
    • Travmatik olayla ilgili rahatsız edici anılar  
    • Kabuslar  
    • Olayı yeniden yaşıyormuş gibi hissetme 

  •  Kaçınma Davranışları:  
    • Travmayı hatırlatan yerlerden, insanlardan veya konuşmalardan uzak durma  

Aşırı Uyarılmışlık Hali:

  • Hızlı irkilme
  • Uyku problemleri
  • Sürekli tetikte olma hissi

Duygusal Küntleşme (Katılaşma):

  • İnsanlardan uzaklaşma
  • Duyguları hissedememe
  • Gelecekle ilgili umutsuzluk

Yeniden Yaşama (Flashback’ler):

  • Travmatik olayla ilgili rahatsız edici anılar
  • Kabuslar
  • Olayı yeniden yaşıyormuş gibi hissetme

Kaçınma Davranışları:

  • Travmayı hatırlatan yerlerden, insanlardan veya konuşmalardan uzak durma

TSSB Kimlerde Görülür? 

  • Yüksek riskli meslek grupları  
  • Çocukluk döneminde istismara uğrayanlar  
  • Afet mağdurları  
  • Kronik stres altında olan bireyler  

Travma Sonrası Stres Bozukluğu Önlenebilir mi?

Tamamen önlemek mümkün olmasa da riski azaltmak için:  

  • Erken psikolojik destek 
  • Sosyal destek ağlarının güçlendirilmesi  
  • Düzenli bireysel danışmanlık ve stres yönetimi teknikleri  

Travma Sonrası Stres Bozukluğunda Dikkat Edilmesi Gerekenler  

  • Alkol ve madde kullanımından kaçınmak (semptomları kötüleştirebilir)  
  • Profesyonel yardım almak (EMDR ve BDT gibi yöntemler etkilidir)  
  • Fiziksel sağlığı korumak (düzenli egzersiz ve uyku)

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)  

Travmanın evreleri nelerdir?  
Şok, inkar, öfke, depresyon ve kabul evrelerinden oluşur. 

Tedavi edilmezse yıllarca devam edebilir. 

Depresyon, anksiyete, madde bağımlılığı ve dissosiyatif bozukluklar.  

Danışmanlık, sosyal destek ve sağlıklı başa çıkma stratejileriyle hafifletilebilir. Travmanın yoğunluğu ve kronikleşmesine göre psikiyatrik ilaç kullanımı önerilir.

Kendiliğinden geçmez, profesyonel destek gerekir.  

Amigdala (korku merkezi) ve hipokampüs (bellek alanı) üzerinde kalıcı değişikliklere yol açabilir.  

Amigdala, prefrontal korteks ve hipokampusu etkiler.  

EMDR, BDT uygulanarak uzman desteğiyle iyileşme sağlanabilir.  

TSSB, doğru tedavi ve destekle kontrol altına alınabilir. Erken müdahale ve bireysel danışmanlık, iyileşme sürecinde kritik rol oynar.  
 

Kaynakça:  

  • American Psychiatric Association. (2013). DSM(5).
  • Van der Kolk, B. (2014). The Body Keeps the Score.  
  • Nature Neuroscience (2018). Neurobiological changes in PTSD.